COLUMN

De illusie van eensgezindheid

De illusie van eensgezindheid

Voel jij als ondernemer ook regelmatig de groepsdruk om mee te bewegen in de richting van de meerderheid? Hoewel je sterke twijfels hebt. Zoals bijvoorbeeld over de levensvatbaarheid van de anderhalve-meter-economie als het nieuwe normaal voor jouw verdienmodel? Waarom zijn al die anderen zo overtuigd dat dit de goede keuze is? Zit er wellicht een bias in het collectieve denken?

Een groep zeer bekwame mensen kan samen een besluit nemen dat tegenovergesteld is aan de voorkeuren van elk van de individuen in de groep. J.B. Harvey verklaarde dit psychosociaal fenomeen met het voorbeeld van de ‘Abilene paradox’. Op een hete namiddag tijdens een bezoek aan de schoonfamilie in Coleman (Texas) is de familie comfortabel domino aan het spelen op de veranda. Totdat de schoonvader, Woudloper, een voorstel doet om naar Abilene te rijden voor het avondeten. Eve, de vrouw, zegt beleefd: “Klinkt als een geweldig idee.” Haar man, Philip, voelt zich bezwaard want de rit is heet en lang, maar denkt dat zijn voorkeur ingaat tegen de wens van de groep en zegt: “Klinkt als een goed idee, ik hoop dat je moeder geen bezwaar heeft Eve.” Annabel, de schoonmoeder, zegt vervolgens: “Natuurlijk wil ik gaan. Ik ben in lange tijd niet in Abilene geweest.” De rit is warm, stoffig en lang. Wanneer ze aankomen bij het restaurant is het eten net zo slecht als de rit. Ze komen vier uur later weer thuis, uitgeput. Een van hen zegt formeel: “Het was toch wel een fantastische reis of niet?” Annabel, de schoonmoeder, antwoordt: “Eigenlijk was ik liever thuisgebleven, maar ik ging mee omdat de andere drie zo enthousiast waren.” De man Philip zegt: “Ik voelde me al bezwaard om te gaan, ik ging alleen mee om jullie een plezier te doen.” Eve antwoordt: “Ik ging mee omdat Woudloper het vroeg, zelf was ik nooit zo gek geweest om in deze hitte een rit te gaan maken.” Waarop Woudloper vertelt dat hij het bedacht had omdat hij dacht dat de anderen verveeld waren.

De groep wordt stil, perplex dat ze samen besloten hadden om een trip te maken die geen van hen wilde. Ze hadden elk liever comfortabel op de veranda gezeten, maar gaven dit niet toe toen ze nog de tijd hadden om van de middag te genieten. Deze Abilene-paradox wijst ons op het gegeven dat mensen meestal niet handelen in strijd met de trend binnen de groep, omdat de sociale belemmeringen personen ontmoedigen zich openlijk te uiten. Door de nadruk op het ‘wij’-gevoel zullen individuen minder gemakkelijk kritiek uiten of informatie toelaten die de groepsvisie tegenspreekt. Het geloof dat je tot de good guys behoort kan leiden tot het idee dat groepsbeslissingen vanzelfsprekend ook ethisch de juiste zijn met als gevolg stereotypering van buitenstaanders en isolatie van de werkelijkheid. Vanuit deze illusie van eensgezindheid wordt nog eens extra benadrukt dat het te nemen besluit onvermijdelijk is. Alle rationalisaties en psychologische druk hebben uiteindelijk het gewenste effect: de groep schaart zich achter de beslissing en de weg naar Abilene ligt volledig open. Is het voorbeeld van de anderhalve-meter-economie inderdaad het nieuwe normaal voor ondernemers? Of is er wellicht sprake van een illusie van eensgezindheid die wij ons niet kunnen permitteren? Fataal groepsdenken in de voor jou kritische besluitvormingsprocessen kan worden ontdekt, door medewerkers, klanten, partners en leveranciers aan te moedigen om een kritische houding aan te nemen en met zuiver business denken een radicaal eerlijk antwoord te vinden op de existentiële vragen voor de nabije toekomst van onze bedrijven en gezinnen: “Gaan we naar Abilene?” Rob Meesen en Patrick Vroomen Reageren? info@TopChange.nl

µ

ARNOUD NILWIK


topchange.nl